Talan Ekonomisi: Amazon’da bir maden işletmesi

Gelin sizle beraber Amazon’daki farazi bir maden işletmesinin topluma getirisinin ve götürüsünün olabildiğince basit bir muhasebesini yapalım.

Ekonomist olmanıza falan gerek yok; biraz sağduyu ve ilkokul matematiği yeterlidir. Unutmayın: Bu varsayımsal bir model; burada rakamsal değerlerden çok parametreler ve yaklaşım önemlidir.

Amazon yerlileri üzerine:

Doğal yaşam alanları daraldıkça sayıları gittikçe azalan Amazon yerlileri bundan binlerce yıl önceki ataları nasıl yaşamışsa hala öyle yaşıyorlar.

Bu insanlar bütün yiyecek, giyecek, barınak ve ilaçlarını ormandan sağlıyorlar. Ormanlarını yabancılara karşı korumaya çalışıyorlar, çünkü orman ve nehir onların tek geçim kaynağı: Amazon People

Model senaryo:

Amazon’da yağmur ormanlarının ortasında kurulması planlanan bir maden işletmesinin 10 yıllık ömrü sürecinde toplam geliri tahminen 50 milyon dolar olacaktır.

Bu gelirin yaklaşık yarısı (%50) işçi maaşları, dolaylı ödemeler ve vergi olarak ülke içinde kalacak, gerisi de şirketin yurt dışındaki hissedarlarına gidecektir.

NOT: Ekvador’daki petrol işletmelerinde bu oran (yurt içinde kalan gelir) %30 düzeyindeydi.

Yani, bu işletmenin ülkeye toplam getirisi yaklaşık 25 milyon dolar diyebiliriz. Fakat esas mesele, götürüleri nasıl hesalayacağız?

Amazon’da bir maden

Bunun için de aslında alim olmaya gerek yok, birazıcık sağduyu yeterlidir.

Senaryonun devamı:

Maden işletmesi çalıştığı 10 yıl süresince suyu ve toprağı zehirlediği için yaklaşık 5000 yerlinin geçim kaynağı olan bir orman alanına zarar veriyor.

Maden işletmesi defolup gittikten sonra ormanın kendisini toparlayıp eski biyo-çeşitliliğine kavuşması yaklaşık 100 yıl sürer (iyimser bir tahmin!); biz bunu ortalama 50 yıllık bir üretim kaybı olarak hesaplayacağız.

Gelelim analizin en kritik tarafına: Ormandan geçinen, normalde açlık ve susuzluk çekmeyen, yani geçim sıkıntısı yaşamayan, gününün yaklaşık 4-5 saatini çalışarak geçirip temiz ve güzel bir çevrede yaşayan bir yerlinin gelir düzeyini $ anlamında neyle karşılaştıracağız?

Karşılaştırmalı gelir analizi:
Amerika’da geçim sıkıntısı çekmeyen bir kişinin aylık geliri $1000 üzeridir. Buna bir de bir yerlinin sahip olduğu sosyal ve çevresel güzellikleri ve etkinlikleri ekleyin, kişi başı en az ayda $1500

Fakat biz şimdilik sadece elle tutulur ve kolay ölçülür zenginliklere odaklanıp şu soruyu soracağız:

Tek geçim kaynağı olan ormanı elinden alınan bir yerlinin geçinebilmek için ülkenin yerel şartlarında ne kadar kazanması gerekir?

Temkinli davranıp $300 diyelim (aslında çok daha fazla olması gerekir). Burada Brezilya’nın ABD’den daha ucuz bir ülke olduğunu hesaba katıyoruz.

Yani, zarar görmemiş bir yağmur ormanının ayda kişi başına en az $300 değerinde üretim yaptığını varsayıyoruz (yiyecek, içecek, barınak, ilaç, ve diğerleri).

Dikkat edin: Madenin çevreyi kirleterek çirkinlik ve hastalık yaratarak genel hayat kalitesini düşürmesini hiç hesaba katmıyoruz bile!

Şimdi bu basit modelle maden işletmesinin topluma getirilerini ve götürülerini hesaplayabiliriz; isterseniz excel dosyasını indirip parametrelerle kendiniz oynayabilirsiniz: MadenModelEkonomi.xls

Sonuçlar

Bu analizde esas vurgulamak istediğim nokta şudur:
Neoklasik Ekonomi ideolojisi, ve onun GSYH (Gayrısafi Yurtiçi Hasıla) benzeri dar bakışlı ölçüm yöntemleri, yerliler için bir geçim kaynağı olan ormanın parasallaşmamış üretimini görmez.

Bu ne demektir?

Yukarıdaki basit hesapta, madenin getirisi olan $25 milyon GSYH’ya getiri hanesine yazılır, ama $900 milyon götürü hanesine yazılmaz (talan ekonomisi!); bütüncül bakışla topluma verilen bütün zarara rağmen ekonomi (neoklasik anlamda) büyümüş gibi gözükür, maden işletmecileri kar eder ama toplum kaybeder.

Konuyla yakından ilgili diğer yazım:
Araba üreticisinin bu derece saçmalama lüksü yoktur!

Tunç Ali Kütükçüoğlu

Reklamlar
Bu yazı Ekonomi içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s