Modern bilinç araştırmaları ve hayvan hakları

Yazıma tanınmış yazar, müzisyen ve siyasetçi Zülfü Livaneli’nin Huzursuzluk isimli romanıyla ilgili bir haberden alıntı yaparak girmek istiyorum:

Hâlâ barbarlık dönemindeyiz…

İnsanlara hayvanlara her türlü işkenceyi yapma hakkını kim verdi? Zaten insan eğer diğer canlıları öldürmeyi bırakabilirse hemcinsini öldürmeyi de bırakır. Özellikle Ortadoğu’da insanlar sürekli birbirlerinin kafalarını kesiyorlar. Bütün o insanlar çocukluklarında hayvanların ayaklarının bağlanıp kafalarının kesildiğini görmüş. İnsanların diğer canlıları öldürüp yemesi dönemi bir gün mutlaka kapanacak ve bizim dönemimizden yine barbarlık dönemi diye bahsedilecek.

Bilinç (mind, consciousness) ve bireyin kendi kendisinin farkında olması, bilimin hala tam olarak açıklayamadığı bir kavram.

Ancak bir şey anlaşıldı: Son araştırmalar, özellikle yunus, şempanze, domuz ve köpek gibi sosyal hayvanların da insan gibi bilinç ve his sahibi olduğunu ortaya koydu.

Eskinden insanın tek bilinçli canlı olduğuna, diğer canlıların ise bilinçsiz, ruhsuz ve hissiz olduğuna inanılırdı. Ünlü filozof-matematikçi Descartes bile hayvanları bilinci ve hissi olmayan biyolojik robotlara benzetmişti.

Artık bilim dünyası, hayvanların da (bir kısmı insanlarınkine benzeyen) hisleri olduğunu %100’e yakın bir kesinlikle kabul ediyor.

Hayvanların da insan gibi bilinç ve his sahibi olduğu gerçeği, önümüzdeki yıllarda hem etik hem de hukuksal değerlerimizi derinden etkileyecek.

İnsan hakları, kadın hakları, çocuk hakları derken önümüzde bir büyük küresel devrim daha var: Hayvan hakları, veya genel olarak yaşam hakları…

Ütopik düşünüyorsun derseniz, size somut bir gelişme olarak Yeni Zelanda’nın çıkardığı yeni hayvan hakları yasasını örnek verebilirim.

Yeni Zelanda meclisi, çıkardığı yeni bir yasayla hayvanları insan gibi bilinçli ve hisli canlılar olarak resmen tanıdı.

Bu yasanın doğal sonucu olarak, Yeni Zelanda’da hayvanlar üzerinde her türlü işkence, kötü muamele ve deney yasaklandı. Özellikle de kozmetik sanayinde yaygın olaran eziyetli hayvan deneyleri…

Yeni Zelanda’nın hemen arkasından Kanada’nın Quebec bölgesi, benzer bir hayvan hakları yasası çıkarmak istedi. Bu yasa teklifi hayvanlara kötü muamele yapan insanların hapis cezasına çarptırılmasını öngörüyor.

Bildiğim kadarıyla Quebec’te bu yasa önerisi az bir fakla geçemedi. Ancak eli kulağında, çünkü destekleyenlerinin sayısı artıyor.

Hayvanlarla ilgili bilinç araştırmalarına iyi bir üst bakış için önereceğim kitap: Homo Deus, Harari

Zülfü Livaneli soruyor:

İnsanlara hayvanlara her türlü işkenceyi yapma hakkını kim verdi?

Bu cevap aramaktan çok vurgu yapmak amacıyla sorulmuş retorik bir soru, ama tarihçi Harari’nin bu soruya bir cevabı var:

İnsanlara hayvanlara işkence yapma hakkını ilk tarım toplumlarıyla birlikte ortaya çıkan tek tanrılı dinler verdi.

Çünkü bu tek tanrılı dinler insana “sen diğer bütün canlıların üstünde, tanrıya en yakın, ölümsüz ruh ve bilinç sahibi tek canlısın” dedi.

Hayvanlara kötü muamele yapılmasının önünü açmak için bir ideolojinin insanlara ille de “hayvanlara karşı merhametsiz davranın, onlara istediğiniz gibi eziyet edin” demesine gerek yok, “sen birinci sınıf canlısın, diğerleri ise 2. sınıf” demesi yeterli. Felaketin gerisini olağan insan psikolojisi ve sosyolojisi kendiliğinden getirecektir. Bunu örneğin safkan Almanları üstün ırk sayan Nazi ideolojisinden, veya farklı mezhepten insanları ikinci sınıf sayan radikal islam teröründen biliyoruz.

İnsanlık, sanayi devriminden sonra tek tanrılı dinlerin bu gurur okşayıcı üstün insan söylemini öngörüsüz ekonomik fırsatçılık ve klasik iktisat hurafeleriyle birleştirerek şu talancı tekel ideolojisini yarattı:

Dünya insanlar için yaratılmıştır. Öyleyse keyfince harca, tüket, bitir!

Yazan: Tunç Ali Kütükçüoğlu

Homo Deus’un kısa tanıtımı (kitap)

 

Reklamlar
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s