Sessiz Bahar

Yazdığı Sessiz Bahar (Silent Spring) isimli kitapla dünyayı değiştiren yetenekli ve cesur bir kadın: Biyolog Rachel Carson

Bazen tek bir kişi, tek bir kitap yazarak toplumun düşünce tarzını temelden değiştirir. Dolayısıyla tarihin akışını da… Bu kişilerden biri tabi ki Türlerin Kökeni’ni yazan Charles Darwin’dir.

OriginOfSpecies_DarwinMerakla beklenen Türlerin Kökeni (On the Origin of Species) 1859’da ilk yayımlandığında bir anda en çok satan kitap (best seller) olmuş, 1900’e kadar 40 yıl içinde 100‘binden fazla satılmıştı. Bu o dönemler için çok büyük bir rakamdı.

Olağanüstü anlatım becerisiyle Darwin, dini yaratılış ve üstün canlı insan efsanesi gibi yerleşik Hristiyan dogmalarına rağmen Avrupa’nın okuryazar kesiminin önemli bir bölümünü, evrimin olduğu ve nasıl olduğu (doğal seçilim) konusunda ikna edebilmişti. Hem de 10-20 yıl gibi toplumsal tarih açısından çok kısa bir zaman içinde!

Tarihte Darwin’e benzer başka örnekler de var:

1960’lı yıllarda, DDT gibi tarım ilaçlarının (insektisid, herbisid, pestisid vs.) doğaya karşı verilen çetin mücadeleyi kazandıran birer “teknoloji harikası ve uygarlık sembolü” sayıldığı, ve bol keseden kullanıldığı bir dönemde, tek bir kitap yazarak toplumun düşünce tarzını temelden değiştiren cesur ve yetenekli bir kadın vardı: Biyolog-yazar Rachel Carson (1907-1964)

RachelCarson_SilentSpringAynı günümüzün biyolog Richard Dawkins‘i gibi olağanüstü bir yazma yeteneğine sahip olan bu cesur kadın, 1962 yılında yayımlanan Sessiz Bahar (Silent Spring) isimli kitabıyla geniş bir okuyucu kitlesini derinden etkiledi.

DDT benzeri toprağı ve doğayı zehirleyen (ileri teknolojik) ilaçlar yüzünden artık kuş seslerinin duyulmadığı sessiz baharlar…

Sessiz Bahar ile Rachel Carson, DDT gibi tarım ilaçlarının, kısa vadede hemen farkedilmese de, uzun vadede mutlaka doğaya ve insana zarar vereceği konusunda çoğunluğu ikna etti. Hatta öyle ki toplum eskiden put gibi taptığı “teknolojik ilerleme“ kavramını genel anlamda sorgulamaya başladı.

Ancak Rachel Carson’un ikna edemediği bir kesim vardı: DDT gibi tarım ilaçlarını satan kimya şirketleri…

SessizBaharBu kimya şirketleri Rachel Carson’u ve kitabını itibarsızlaştırmak için ellerinden geleni yaptılar, bu yoldaki propaganda faaliyetlerine yüzbinlerce dolar harcadılar.

Hatta bu kimya şirketleri Carson’a “histerik cahil kadın” diye hakaret etmekten de geri kalmadılar. Ancak bütün bu hakaretler ve iftiralar toplumda ters tepti: Sessiz Bahar inadına daha çok satıldı, böylece daha çok okuyucuyu ikna etti.

DDT gibi tarım ilaçları satarak milyonlarca dolar kazanan büyük kimya şirketleriyle başının derde gireceğini Rachel Carson daha Sessiz Bahar’ı yazmadan önce biliyordu.

Çünkü birisi hariç başvurduğu bütün popüler magazinler “reklam müşterilerimizi kaybederiz” diye korktukları için Carson’un konuyla ilgili uyarıcı makalelerini yayınlamayı reddetmişti. Üstelik Carson’un önceden yazdığı popüler bilim kitaplarıyla ünlü bir yazar olmasına rağmen…

Bazı yakın arkadaşları bile başına bela alacağını bilerek Carson’u Sessiz Bahar’ı yazmaktan caydırmaya çalışmışlardı:

“Ne güzel denizleri yazdın, balığı mercanı yazdın, yüzbinlerce okuyucuya ulaştın, ünlü bir yazar oldun. Yine öyle yap, doğayı çiçeği böceği anlatan yeni bir kitap yaz, bir avuç dolar için her pisliği yapabilecek kimya tekellerine bulaşma!“

Fakat Rachel Carson arkadaşlarına (sonradan) şu cevabı verdi: “Bu kanuda sessiz kalsaydım vicdanım rahat etmeyecekti.“

Bu sözün İngilizce orjinali: “There would be no peace for me if I kept silent.”

Sonunda iş Sessiz Bahar’ı okumuş olan dönemin ABD başkanı Kennedy’ye kadar gitti. Kennedy kitaptaki iddiaların incelenmesi için bir bilim kurulu oluşturulmasına karar verdi. Bilim kurulu yaptığı incelemeler sonunda DDT ve benzeri ilaçların (kimya tekellerinin bütün kara propagandasına rağmen) gerçekten de topluma zararlı olduğuna karar verdi.

DDT ve benzeri ilaçlar 1972 yılında (birkaç ülke haricinde) tüm dünyada resmen yasaklandı. Ama kötü etkileri daha yıllarca devam etti, hala da ediyor (bkz. History and Impacts of the Pesticide DDT)

Rachel Carson gibileri sayesinde 70’li yıllar ABD ve Avrupa’da sürdürülebilir yaşam ve çevre konusunda bir uyanış dönemi olmuştu. Öngörülü insanlar bile geleceğe ümitle bakıyordu.

Ancak 1980’den sonra ABD başkan Reagan ve İngiltere başbakanı Thatcher yeni kolonyalizm (vahşi kapitalizm, neoliberalizm, sömürgecilik) dönemini başlatarak malesef bu birikimi ezip geçtiler.

Henüz okumadıysanız Sessiz Bahar’ı (Silent Spring) mutlaka okumanızı tavsiye ederim. Ne kadar güzel ve ikna edici bir dille yazıldığını göreceksiniz.

Tunç Ali Kütükçüoğlu

Reklamlar
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı ve , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s