İnsanlık tarihinin en büyük hatası: Tarım Devrimi

Uygarlık ve çevre tarihiyle ilgileniyorsanız Çöküş‘ün yazarı Jared Diamond’un ezber bozan bu makalesini mutlaka okumanızı öneririm:
The Worst Mistake in the History of the Human Race

Bu yazının bir Türkçe çevirisini şu adreste buldum:
İnsan türünün tarihindeki en büyük hata

Neden ezber bozan?

Çünkü okullarda bize genel olarak tarım ve endüstri devrimleriyle (!) sürekli ileri giden tek boyutlu bir insanlık tarihi öğrettiler.

Sürekli ilerleyen insanlık… Ama hangi yönde? Öyle ya, kalkınmak veya gelişmek, aynı zekâ gibi çok boyutlu kavramlardır; farklı yönlere doğru ilerleyebilirler.

Uygarlık tarihine bakılırsa gerçekten de uygarlıkların kısmen çevresel, kısmen sosyal faktörler, bazen de tesadüfler yüzünden tamamen farklı yönlere doğru gidebildiği görülecektir:

Örneğin Eski Kaliforniya Vadi yerlileri kara hayvanları avcılığında, toplu eğlenceler düzenlemek ve şifalı bitkiler konusunda çok ileriydi. Eski Filipin Balıkçıları ise balıkçılıkta ve ortak paylaşım düzenleri kurmakta…

Zaten evrim teorisi de bize gelişmek veya uyum sağlamak gibi kavramların tek bir yönü olamayacağını gösterir.

Canlılar, çevre şartlarına uyum sağlayıp soylarını sürdürebilmek için farklı stratejiler (genetik ve kültürel) geliştirir ve tamamen farklı yönlere giderler. Dolayısıyla canlılar toptancı bir anlayışla ileri gitmiş, veya geri kalmış diye kategorize edilemezler. Örneğin göreceli beyin hacmi yönünden insanın onda biri kadar olmayan baykuş benzeri bir kuş türü, görme ve işitme yönünden insandan fersah fersah ileri olabilir.

Bir zürafanın ileri gitmek için bir aslanı taklit etmeye kalkması kadar saçma bir şey olabilir mi? Veya avlanamıyor diye zürafa aslana göre geri kalmış sayılabilir mi?

Ancak tek boyutlu endüstriyel (neoklasik de denebilir) tarih anlayışına göre gerçek ilerlemenin ancak tek bir yönü olabilir: Bugünkü ABD ve Almanya benzeri sanayileşmiş ülkelerin gittiği yön ve bol alet-edevatli-tesisli yaşam tarzı…

İlerlemenin tek bir gerçerli yönü olabileceğine göre (!) toplumlar (ayrıca bir yön belirtmeden) genel olarak ileri gitmiş veya geri kalmış (yani ilkel) diye sınıflandırılabilirler.

Gördünüz mü bakın, olası bütün gelişme yönlerini nasıl da bir anda teke indirip işi kolaylaştırıverdik (!)
***
Jared Diamond’un yukarıda sözünü ettiğim makalesinin ilk paragrafını ben Türkçe’ye biraz farklı çevirdim:

Son onbin yıl içinde doğaya hükmetmeyi öğrenen insan, doğal olarak kendisini yücelten efsaneler ve dinler yarattı. Ancak özellikle son 200 yılda bilim insanı yücelten ve evrenin merkezine koyan bu efsanelere darbe üstüne darbe indirdi.

Astronomi bize dünyanın sandığımız gibi evrenin merkezinde olmadığını, milyarlarca galaksinin milyarlarca gezegeninden sadece biri olduğunu öğretti. Tanrının özel olarak yarattığı, diğer canlılardan tamamen farklı bir canlı olmadığımızı ise biyolojiden öğrendik (evrim teorisi).

Şimdi de arkeoloji bilimi bir başka kutsalımıza darbe indiriyor: Geçen milyon yıl içinde insanlığın her yönden (veya önemli sayılabilecek her yönden) ilerlediğine inanan sürekli ilerleme doktrini!

Arkeoloji ve antropolojiden gelen son bulgular, avcı-toplayıcılıktan tarıma geçmenin toplumlar için çoğu zaman daha iyi bir yaşam anlamına gelmediğini, tersine, sosyal ve cinsel eşitsizliklerin, binleri katleden salgın hastalıkların, köleliğin ve despotizmin tarımla (yani sermaye birikimiyle) başladığını gösteriyor.

Tunç Ali Kütükçüoğlu

Reklamlar
Bu yazı Ekonomi içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to İnsanlık tarihinin en büyük hatası: Tarım Devrimi

  1. Hamdi çevik dedi ki:

    Erik von Danikan versiyonu bir kurgusal değerlendirme. Tarım devrimini küçümseme , zararlı oldu demek. Televizyonda zararlı yayınları izleyip “Televizyona”, insanlara zarar veriyor demek kadar cahilce aptalca bir görüştür.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s